The history of scientific research undertaken by Europeans in regions where they were the colonizing powers has been a popular and well researched topic for two decades now. A growing number of studies, with some preponderance of botany and medicine, have appeared on colonial and protocolonial science in the Americas and in Asia, and it seems likely that this is more than just a fad. However, scientific research by Europeans on and in the Indonesian archipelago does not figure prominently in this literature. Very few scholars working on Indonesia – with Lewis Pyenson (1989, 1998) as the main exception – have specialized in this potentially rewarding field. In order to give an impression of topics that could profitably be addressed, this article presents an overview, in very broad outline, of European – and particularly Dutch – scientific research on Indonesia during the last four centuries, with emphasis on the periods of the Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC, Dutch East India Company) and the Dutch colonial state.

De spectaculaire ontwikkeling van wetenschap en techniek leidde aan het begin van de twintigste eeuw tot veel onbehagen. Ging het niet allemaal te snel? Kon de samenleving al die nieuwigheden wel verwerken? Kwamen andere cultuurwaarden niet in de knel naast de kille, afstandelijke wetenschap? Of bood de wetenschap juist de oplossing voor alle maatschappelijke problemen? Deze vragen zijn nog steeds actueel, maar honderd jaar geleden stonden ze centraal in het intellectuele debat. Ook Nederlandse natuurwetenschappers worstelden met deze vragen. Ze zochten naar een nieuw evenwicht, zowel in hun onderzoek als in het onderwijs. Die zoektocht leidde tot een nieuwe visie op de maatschappelijke rol van deskundigen en intellectuelen. David Baneke volgt de discussies hierover van de eeuwwisseling tot in het Interbellum, aan de hand van bekende en minder bekende wetenschappers en ingenieurs. Rode draad is de voortdurende zoektocht naar een alomvattende 'synthese'.

Over Friedrich Went, botanicus, Willem Pompe, Maartje Draak, Marcel Minnaert, Christiaan Eijkman. Wie kent in Utrecht niet het Wentgebouw, het Minnaertgebouw of het Willein Pompe Instituut? Namen, waarachter bekende Utrechtse wetenschappers schuil gaan, die in de eerste helft van de twintigste eeuw hun sporen verdiend hebben en internationale bekendheid genoten. Door de vernoemingen blijven hun namen voortbestaan, maar wie weet nog welke vernieuwende ideeën ze hadden en welk baanbrekend onderzoek ze verricht hebben? Vanuit verschillende vakgebieden vertellen hoogleraren, hoe ze in de voetsporen zijn getreden van illustere voorgangers. De vele anekdotes en persoonlijke herinneringen, waarmee de bijdragen gelardeerd zijn, geven een aardig inzicht in het tijdsbeeld van de universitaire wereld uit de eerste helft van deze eeuw.

It was Kyoto School scholar Shuji Wada who went to study with the Dutch educationalist Martinus Jan Langeveld (1905–1989) in The Netherlands in the 1960s. He invited him to visit Kyoto after his retirement a number of times and saw that Langeveld’s main work was translated into Japanese. That’s the way Langeveld’s thought became of great impact of the Kyoto School as a whole. This chapter focuses on Langeveld’s theoretical work. After a brief introduction to his life and work, Langeveld’s outlook on his subject is explained: pedagogy as practical science. Then his pedagogic theory and how it links in with anthropology and developmental psychology are explained. His particular use of the phenomenological method is examined next, showing how this connects with situation analysis: the analysis of what those who are responsible for bringing up children are to do. Finally Langeveld’s relevance today is considered.